(Το παρακάτω άρθρο
έχει δημοσιευτεί στο περιοδικό
ΔΙΑΒΑΖΩ στο τεύχος της 27 Μαϊου 1992)
Πετρέλαιο
και πολεμος
ΘΑΝΑΣΗΣ
ΚΑΛΟΜΑΛΟΣ
Δεν είναι τοσο η πολύπλευρη
ολόπλευρη καταρρευση του κομμουνισμού, σ'
όλα τα επίπεδα, και κυριως στην οικονομία
αφενός, στη θεωρiα-ιδεολογία αφετέρου, που
αναδεικνυει τον καπιταλισμο σε παγκοσμιως
μοναδικο πρωταγωνιστη και παντοκρατορα.
Ειναι α) κυριως η πλήρης αφασία και αδυναμια
διατυπωσης οποιαδήποτε αριστερης πρότασης
(καί λεγοντας «αριστερης» εννοώ μιας
προτασης, που ν' απαξιολογεί το
καπιταλιστικο παρον και. να σχεδιάζει
κάποιο μετακαπιταλιστικό μέλλον). Τετοιες
προτασεις είτε παρασύρθηκαν από το ρεύμα
της ιστορικής εξέλιξης και καταποντιστηκαν
μαζι με τον κομμουνισμό, τον oπoιo ηθελαν ν
ανανεωσουν κατα τον α' ή β' τροπο, εtτε
διαψεύσθηκαν παταγωδως οπως η
νεομαρξιστική θεωρια και πολιτική πράξη
κεντρου- περιφέρειας (Σαμιρ Αμίν, Αργυρης
Εμμανονηλ, Ρεζί Ντεμπρε, Τσε Γκεβαρα κ.λπ.),
είτε κατεστη αδυνατο να διατυπωθουν (π.χ.
οικολογική προταση). Και είναι β) παραλληλως
η προσφυγη στον καπιταλιαμο απο τα πρωην
κομμουνιστικά καθεστωτα κυι το προσωπικο
τους και η εναπόθεση της κάθε ελπίδας τους
σε μια άκρατη καπιταλιστικοποιηση. (Στην
ΕΣΣΔ π.χ. αντί μετα απο τοσα χρόνια
περεστρόικας να έχουν μοιρασει τη γη στους
αγροτες και να εχουν σήμερα τουλαχιστον
υπερεπάρκεια αγροτικων προιοντων,
ασχολούνται μετα μανιας και αποκλειστικα
πώς θα πείσουν το ξένο κεφαλαιο να πάρει την
οικονομία τους στα χέρια του).
Μέσα σ' αυτο το κλίμα
καπιταλιστικής «δικαίωσης» και ευφορiας,
βιβλια σαν το «Ο Πολεμος στον Κόλποι» του
Τάκη Φωτόπουλου εivαι πολυτιμα για να μας
θυμιζουν κάποιες ξεχασμένες πλευρές της
διεθνους πραγματικότητας: 1) 'Οτι το
κομμουνιστικο φιασκο δεν συνεπαγεται ότι ο
καπιταλισμος είναι αψεγαδιαστος. Απλως
ειναι λιγοτερο κακός απ' τον κομμουνισμο. 2)
Οτι η μη επέλευση της αναμενόμενης
επανάστασης ή έστω και μεταβασης προς
κάποιοι μετακαπιταλιστικο μέλλον στην
περιφέρεια-τριτο κόσμο δεν σημαινει οτι η
περιφέρεια δεν υφισταται άγρια
εκμεταλλευση απο το κέντρο-μητροπολη του
καπιταλισμού. (Και ειναι αξιο λόγου το οτι ο
Τ. Φωτόπουλ.ος δεν έχει αναγκη την εργασιακη
θεωρία της αξίας για να θεμελιωσει την
εκμεταλλευση που υφίσταταται ο τρίτος
κοσμος). Τέλος 3) το ότι ο καπιταλισμος
κέρδισε tov πολεμο του κολπου δεν σημαινει
ούτε «οτι το μέλλον του προδιαγράφεται
ειρηνικό και ήρεμο ουτε ότι θα κερδιζει κι
όλες τις μαχες που έπονται».
Το βιβλίο αποτελεiται απο
μια σειρα άρθρα του Τ.Φ. σε εφημερίδες και
περιοδικα όμως κατά κανένα τροπο δεν τα
διακρινει η συνηθισμένη για τέτοιου είδους
κείμενα προχειρότητα. Αντιθετα, η αναλυση,
ανάπτυξη και σύνθεση του θεματος
στηρίζεται γερά σε στατιστικες και μια
πλήρη γνώση του αντικειμένου που δεν
σηκωνει αμφισβητηση. Και δε σηκωνει
αμφισβητηση επειδή εξετάζει το θέμα απ'
όλες τις μεριές:
-
πρωτα-πρωτα
οικονομικα σαν προβλημα ανταλλαγης πρώτων
υλών και ειδικότερα του πετρέλαιου του
Τρίτου Κοσμου με τα βιομηχανικα προϊόντα
του ανεπτυγμένου Βορρά και τιμων των
ανταλλασσομενων αγαθών.
-
Μετά,
ιστορικά, σαν ερωτημα περί τη διαδικασια.
κατατμησης του αραβικού λαου απο τις
οποικιοκρατικες δυναμεις σε ξεχωριστά
κράτη.
-
Γεωπολιτικα-στρατηγικα μ’ επικέντρωση
στην ενοτητα και
λογικη των χειρισμων της αμερικανικης
πολιτικής για τη διατηρηση του στατους κβο,
μ' αναφoρα σ' όλες τις παραμέτρους (σύγκρουση
lραν - Ιράκ. lσραήλ, Κούρδοι, καταρρευση της
ΕΣΣΔ κι αμερικανικη μονοκρατορία κ.ο.κ.).
-
Τέλος,
απο αποψη διεθνούς δικαίου και του τροπου
λειτουργiας του ΟHE.
Καίτοι το βιβλίο σύγκειται
απο σειρα αρθρων, οπως προείπα, ομως η
συνέχεια και συνοχη που έχει το αντικείμενο
μέσα στο κεφάλι του συγγραφέα βγαινει στο
βιβλίo, που δεν πάσχει στο παραμικρο απο την
αποσπασματικοτητα που ταλανίζει συνήθως
τις συλλογές άρθρων. Τέλος ο Τ.Φ. διαθέτει
μια μια βαρυνουσα για μενα διαφορα απο τον
τυπικο εκροσωπο της ελληνικής αριστερης
ιντελλιγκεντσιας: η γλώσσα του, μακριά απο
τις συνήθεις σχοινοτενεις και περιπλοκες
φράσεις--αποδείξεις βαθυστοχαστης και
δυσκολονοητης σοφιας, διαθέτει την
απλοτητα και σαφηνεια δωρικης κολονας,
πραγμα που κάνει την αναγνωση του «Ο
Πολεμος στον Κολπο» μιαν ευχαρίστηση.
(Το παρακάτω άρθρο
έχει δημοσιευτεί στον ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ στο τεύχος
της
2
Ιουλίου 1992)
Τον πολεμο
στον Περσικό Κόλπο -αυτή τη «μάχη Βορρά--
Νοτου, που συνδύασε υποκρισια και κυνισμό,
στυγνές οικονομικές σκοπιμοτητες κdι
επικληση της διεθνους νομιμοτητας, «υψηλά
ιδανικα» και «πετρελαιοτροφοδοτουμενη»
αγριοτητα--,μελετά συστηματικά το έργο αυτο
του Τάκη Φωτοπουλου. Και κανουμε λογο για «έργο»
γιατί, παρα το γεγονός πως πρόκειται για
συλλογή άρθρων γραμμένων στην «Ελευθεροτυπία»
το Αντί και τον Οικονομικό
Ταχυδρομο το δεύτερο εξάμηνο του 1990 και
το πρωτο του 1991, τα επί μέρους αυτά κείμενα
έχουν μια συνοχή και συμπληρωματικότητα
που τους δίνουν την υφή ενιαιου έργου.
'Ολες οι
πτυχές και διαστάσεις της ρήξης μελετώνται
με συστηματικοτητα, συχνά με διεισδικοτητα,
και ο αναγνωστης ενημερωνεται πολύπλευρα:
από την ιστορική πλευρά του θέματος (π.χ.
ποιες βρετανικές σκοπιμότητες και ωμές
μεθοδευσεις οδήγησαν σrη συγκρότηση του
ανεξάρτητου Κουβέιτ και πως ολοκληρη τη
δεκαετία του ‘80 το σανταμικο καθεστώς ήταν
το αγαπημένο παιδί της Δύσης και ειδικά του
Λευκού Οίκου) μέχρι τις πιο επίκαιρες
στρατηγικοοικονομικες εκδοχες του.
Γραφοντας με κάποια φιλοσανταμικη,
φιλοισλαμικη (οι θεμελιακές αξίες του
ισλαμισμού δεν διαφέρουν σημαντικά απο τις
αντίστοιχες του χριστιανισμού) η
τουλάχιστον ‘φιλονοτια’ διάθεση, ο
συγγραφέας καταλήγει στο συμπέρασμα πως ο
πόλεμος στον Κόλπο ήταν μια σύγκρουση για
το εαν η τιμή του πετρελαίου (και οχι το ίδιο
το πετρελαιο!) θα ελέγχεται απο τον
ενεργοβορο Βορρα για να τροφοδοτει την
καταναλωτικη σπατάλη του... ή απο παραγωγούς
χώρες στον Νοτο, που...αποπειρώνται... vα
ανακατανείμουν το παγκοσμιο εισόδημα προς
όφελός τους»
Όσο και αν η
προοπτική του υπαρκτού ‘αραβικού
σοσιαλισμού’ που μνημονεύει ο Φωτόπουλος-και
την οποία παρεμπόδισε η ‘ιμπεριαλιστική
παρέμβαση’ του Βορρά-δεν μπορεί παρά να
προκαλεί ρίγη, η διεισδυτική ματιά του
συγγραφέα πανω στα δρώμενα οπωσδήποτε
εντυπωσιάζει (οπως επίσης και η σύνδεση που
κάνει ανάμεσα στην έκβαση του πόλεμου--αρα
τη διατήρηση των χαμηλών τιμών του
πετρελαίου - και τα επαπειλουμενα
περιβαλλοντικα προβλήματα του πλανήτη μας).
Αποδεικνυεται πως και η στρατευμένη ή
τουλάχιστον μονόπλευρη θέαση μπορεί υπό
προϋπόθεσεις να ειναι ευφυής....
Θ. ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ