Εκλογές: Η νίκη του σοσιαλ-φιλελευθερισμού

 Τάκης  Φωτόπουλος

Οι Αγγλοι θεωρουν τον εαυτό τους ελεύθερο. Στη πραγματικότητα κάνουν μεγαλο λάθος. Ειναι ελευθεροι μονο την ημέρα των εκλογων. Μολις τελειώσουν, ξαναγυρίζουν στην ανελευθερία τους (Ζ.Ζ. Ρουσό1)

Η "γιορτή της δημοκρατιας", οπως κατ' ευφημισμόν καλούνται απο μερικούς οι εκλογές, ουτε γιορτή ειναι για όλους, ουτε φυσικα εχει καμμιά σχεση με την δημοκρατία και την πολιτική, στην κλασική τους τουλάχιστον έννοια που γεννήθηκε σε αυτον τον τόπο. Αν καποιοι πρέπει να γιορτάζουν με τις εκλογές αυτοι ειναι σίγουρα εκείνοι για τους οποιους η "πολιτική" αποτελεί επάγγελμα, για πολλούς μάλιστα απο τους οποιους-κυρίως στα κομματα εξουσίας- ειναι ιδιαίτερα προσοδοφόρο, οπως επιβεβαιώνει ο τρόπος διαβίωσης τους. Δευτερον, οι εκλογές αποτελουν γιορτή για  την ντόπια και διεθνή ελίτ που επένδυσε στην νίκη του κόμματος που επανεξελέγη. Και τριτον, αποτελεί γιορτή για την μειοψηφία εκείνη των πολιτων που πραγματι εχει να οφεληθεί απο το εκλογικό αποτέλεσμα. Οσον αφορα τη σχεση των εκλογων με την δημοκρατία, δεν εχει κανεις παρα να θυμηθεί τη παραπάνω ρηση του Ζαν Ζακ Ρουσό σε σχεση με το προτυπο της σύγχρονης "δημοκρατίας", που θα επρεπε ομως να συμπληρωθει με την παρατηρηση οτι με τα σημερινα μεσα στη διαθεση των ελίτ για τον καθορισμό του εκλογικού αποτελέσματος και κυρίως τον ρόλο των ΜΜΕ, στη πραγματικοτητα, οι πολίτες δεν ειναι ελεύθεροι ουτε την ημερα των εκλογών.

            Εαν ομως η 'μαζική' αντιπροσωπευτικη δημοκρατία που αναπτυχθηκε στον αιώνα μας πρόσφερε κάποτε τη δυνατότητα επιλογών μεταξύ διαφορετικών κοσμοθεωριών, η διεθνοποιηση της οικονομιας της αγορας και η συνακολουθη νεοφιλελευθερη συναινεση εξαφανισαν σήμερα καθε σημαντική προγραμματική διαφορά μεταξύ σοσιαλδημοκρατικών και συντηρητικών κομμάτων. Αυτο εγινε ιδιατερα φανερο στη χωρα μας με τις εκλογες της περασμενης Κυριακης οπου την εξουσία διεκδικούσαν οχι η παραδοσιακή "δεξιά" και ενα κόμμα της κεντρο-"αριστερας" οπως αρέσκεται να αυτο-αποκαλείται σημερα το κυβερνόν κόμμα, αλλα ενα κόμμα στο οποιο υπερισχυει η καθαρα νεοφιλελευθερη ταση (ΝΔ) εναντίον ενος κόμματος στο οποιο υπερισχυει η σοσιαλφιλελευθερη τάση (ΠΑΣΟΚ)..

            Η διαφορα ομως μεταξύ νεοφιλελευθερων και σοσιαλφιλελευθερων ειναι βασικά εικονική. Η διαφορα αυτη υποτιθεται οτι συνισταται στο γεγονός οτι οι σοσιαλφιλελευθεροι επιδιωκουν πολύ σημαντικοτερο ρολο του κρατους στον ελεγχο της οικονομιας της αγορας απο αυτον που υιοθετουν οι νεοφιλελευθεροι. Δεν αναφερομαι βεβαια στον κλασικο Κευνσιανο παρεμβατισμο με την μορφη της κρατικης δεσμευσης για την εξασφαλιση πληρους απασχολησης, του κρατους-ευημερίας και της μεσω της φορολογιας ανακατανομης του εισοδηματος και πλουτου. Η διεθνοποιηση της οικονομιας της αγορας εδωσε τελος σε αυτου του ειδους τον παρεμβατισμο που εχει πια εγκαταλειφθει οριστικά απο τους σοσιαλφιλελευθερους. Αναφερομαι στον ιδιοτυπο παρεμβατισμο που επαγγελλονται σημερα οι σοσιαλφιλελευθεροι. Για παραδειγμα, ο θριαμβευτης των εκλογων της περασμενης Κυριακης οριζει την αριστερη πολιτική ως την "επιδιωξη να υπαρξουν νεες μορφες κοινωνικου ελεγχου της αγορας...για αποτελεσματικη καταπολεμηση της ανεργιας...ανοδο των λαικων εισοδηματων...βελτιωση του ιστου κοινωνικης προστασιας...για την ανακατανομη του εισοδηματος του πλουτου και της οικονομικης εξουσιας"2. Ομως, οι αναγκες επιβίωσης της  Ελληνικης οικονομικης ελιτ στη διεθνοποιημενη οικονομια της αγοράς επιβαλλουν ακριβως τις αντιθετες προτεραιοτητες. Δηλαδή,

·        την ελαχιστοποιηση των κοινωνικών ελεγχων πάνω στην αγορα, ωστε να προσελκυθούν ξενες και ντοπιες ιδιωτικες επενδυσεις στις οποιες επαφιεται ολοκληρωτικα σχεδον η αναπτυξη (περα απο το περιβοητο 'πακετο Ντελορ' που εφοσον αφορα απλως εργα υποδομης δεν μπορει παρα να εχει παροδικο αποτελεσμα στην αναπτυξη).

·        τον δραστικο περιορισμο του δημοσιου τομεα, (μεσω των ιδιωτικοποιησεων και της ριζικης περικοπης των δημοσιων δαπανων) ωστε να μειωθούν τα δημοσιονομικα ελλείμματα και ο πληθωρισμος και να βελτιωθει η ανταγωνιστικοτητα των ελληνικων προιοντων και υπηρεσιων..

            Η ελαχιστοποιηση ομως, των κοινωνικων ελεγχων πανω στην αγορα σημαινει κυρίως 'ευκαμπτη' αγορα εργασίας και επομενως αυξηση της ανεργιας και της μερικης απασχολησης, μειωση των λαικων εισοδηματων, καθως και ανακατανομη του εισοδηματος του πλουτου και της οικονομικης εξουσιας προς οφελος της οικονομικής ελιτ. Το Βρετανικο παραδειγμα των κοινωνικων και οικονομικων συνεπειων της ελαχιστοποιησης των κοινωνικων ελεγχων πανω στην αγορα ειναι ευγλωττο3. Αντιστοιχα, ο δραστικος περιορισμος του δημοσιου τομεα σημαινει παραπερα αυξηση της ανεργιας και επιδεινωση αντι για βελτιωση του "ιστου κοινωνικης προστασίας" δηλαδη, ουσιαστικη εγκαταλειψη του κοινωνικου κρατους. Αυτο ισχυει ιδιατερα για την Ελλαδα, οπου λογω του οτι η οικονομικη ελιτ δεν καταφερε ποτε να δημιουργησει μια αξιολογη παραγωγικη βαση το προβλημα της απασχολησης "λυνοταν" ειτε μεσω της μεταναστευσης τις πρωτες μεταπολεμικες δεκαετιες, ειτε μεσω της επεκτασης του δημοσιου τομεα την προηγουμενη δεκαετια. Ετσι, οπως σημειωνει η προσφατα δημοσιευθεισα εκθεση του ΟΟΣΑ για την Ελλαδα, ο κυριος παραγοντας απορροφησης της ανεργιας την προηγουμενη δεκαετια ηταν ο δημοσιος τομέας οπου η απασχοληση αυξανοταν με ετησιο ρυθμο περιπου 2%, τριπλασιο απο αυτον του επιχειρηματικου τομεα . Στην παρουσα ομως δεκαετια, με την εφαρμογη του προγραμματος συγκλισης και τους αυστηρους περιορισμους στις προσληψεις, ο ρυθμος απορροφησης στον δημοσιο τομεα εχει γινει αρνητικος4  .

            Ειναι σχετικα χαρακτηριστική η απολυτη συμπτωση απόψεων οσον αφορα τα  μετρα που προτεινουν για την Ελληνικη οικονομια η ξενη και ντοπια οικονομικη ελιτ, οπως εκφραζεται απο τις Εκθεσεις διεθνων οργανισμων οπως του ΟΟΣΑ και τις "θεσεις του ΣΕΒ για την οικονομικη πολιτικη" που κυκλοφόρησαν προεκλογικα. Και παρα τις περι του αντιθετου ψευδεις διαβεβαιωσεις των σοσιαλφιλελευθερων εκσυγχρονιστων, τα μετρα αυτα θα εφαρμοσθούν τωρα κατα γραμμα απο την "λαοπρόβλητη" κυβερνηση του λιγοτερο απο το ενα τριτο των εκλογεων (αν ληφθει υποψει η αποχη και τα λευκα). Φυσικά, το ιδιο ακριβως θα συνεβαινε αν νικήτρια των εκλογων ηταν η νεοφιλελευθερη ΝΔ. Και αυτο, διοτι και τα δυο κομματα δεν εχουν αλλη επιλογη,στο στόχο για την μεγιστοποιηση της ανταγωνιστικοτητας. Τα μετρα αυτα βασικα ειναι:

- η, κατα τον ΣΕΒ "ριζικη αναδιαρθρωση το συντομοτερο δυνατο του θεματος της κοινωνικης ασφαλισης" διοτι, κατα τον ΟΟΣΑ "το συνταξιοδοτικο συστημα ειναι απο τα πιο πλουσιοπαροχα στην ΕΕ5

- η κατα τον ΣΕΒ "δυνατοτητα καθορισμου αμοιβων μικροτερων απο τις προβλεπομενες στις συλλογικες συμβασεις", η τροποποιηση της νομοθεσιας ομαδικων απολυσεων και η μειωση της "επιβαρυνσης του εμμεσου μισθολογικου κοστους". Οι προτάσεις αυτες αντιστοιχουν απολυτα στις  συνταγές του ΟΟΣΑ για καθορισμο του ημερομισθιου στο επιπεδο της επιχειρησης, απεριοριστη ελευθερια απολυσεων, παραπερα μειωση του ελαχιστου ημερομισθιου, μειωση των εργοδοτικων εισφορων, αυξηση των πολυ χαμηλων επιδοματων ανεργιας  (που οι σοσιαλφιλελευθεροι παρουσιαζουν σαν ενδειξη της κοινωνικης 'ευαισθησίας' τους6). Και ολα αυτα, για χαρη της αυξησης της 'ευκαμψίας' στην αγορα εργασίας, δηλ. την δραστικη μείωση των κοινωνικών ελέγχων πανω σε αυτη

- η κατα τον ΣΕΒ εισοδηματική "αυστηροτητα και πειθαρχια στο δημοσιο τομεα" και οι "γενναιες αποκρατικοποιησεις" που αντανακλουν πιστα τις συνταγες του ΟΟΣΑ για λιτοτητα, δραστικη μειωση των απασχολουμενων στον δημοσιο τομεα7 και ιδιωτικοποιησεις

            Συμπερασματικά, δεδομενης της ανυπαρξίας ουσιαστικών διαφορών μεταξυ νεοφιλελευθερων και σοσιαλφιλελευθερων,  δεν ειναι καθολου τυχαιο οτι ενω τα οικονομικα ζητηματα μαζι με αυτα του περιβαλλοντος και ποιοτητας ζωης ηταν, συμφωνα με τις δημοσκοπησεις8, εκείνα που απασχολουσαν 7 στους 10 ψηφοφορους, νεοφιλελευθεροι και σοσιαλφιλελευθεροι σε ολοκληρη την προεκλογική περίοδο επανειλημμενα προσπαθησαν να "Ιμιοποιήσουν" τη διαμάχη. Αντιστοιχα, η υψηλη διανοηση του χωρου της υποτιθεμενης "αριστερας" (και της οικολογίας!) συνωστιζοταν (με το αζημίωτο;) γυρω απο τους εκσυγχρονιστες σοσιαλφιλελευθερους. Συνειδητοποιώντας μαλιστα οτι στο σπίτι του κρεαμσμενου δεν μιλουν για σχοινί (πχ για την ανεργία), έφθασαν στο σημειο να αποκηρυσσουν τον τ. αρχηγό της ΝΔ οχι για τις ρατσιστικές...αναλύσεις του για τα αιτια της ανεργιας αλλα για την απο μερους του κακοποιηση της γλωσσας!

(1)  Jean Jacques Rousseau, The Social Contract (NY: Modern Library, 1950) σελ 94 (2) Συνεντευξη Σημίτη στην Ε,1 & 2/ 9/96 (3) βλ Τ. Φωτόπουλος, Η Νεοφιλελευθερη συναινεση, Γορδιος 1993, κεφ.5 (4) OECD, Economic Surveys/Greece, 1996, σελ 59 & Πιν 9 (5)OECD, ο.π. σελ.38 (6) στο ιδιο, σελ 90 (7) στο ιδιο, σελ 100 (8) "Ε", 14/9/96.